Ержанов Жақан Сүлейменұлы

1922 жылы 10 ақпанда Павлодар облысы Баянауыл ауданы Қарабұлақ шатқалында дүниеге келген

Ғылыми дәрежесі: техника ғылымдарының докторы

Білімі: Қазақ тау-кен металлургия институты

Жақан Сүлейменұлы Ержанов - механик, ҚазКСР ҒА академигі, профессор, ҚазКСР еңбек сіңірген ғылым қайраткері, ҚазКСР Мемлекеттік сыйлығының лауреаты, қазақстандық механика ғылыми мектебін құрушы, 340-тан астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 37 монографияның авторы. Еңбек Қызыл Ту және «Құрмет Белгісі» ордендерімен, КСРО және ҒДҚ медальдарымен марапатталған.

1944-1951 жылдары - С. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің аға оқытушысы

1951-1960 жылдары – Днепропетровск тау-кен институтының доценті

1960-1965 жылдары - ҚазКСР ҒА математика және механика секторы зертханасының меңгерушісі

1965-1968 жылдары - ҚазКСР ҒА математика және механика институты директорының орынбасары

1968-1976 жылдары - ҚазКСР ҒА Президиумының академик-хатшысы


1976-1987 жылдары – ҚазКСР ҒА Жер туралы ғылымдар бөлімшесінің академик-хатшысы

1976-1986 жылдары – ҚазКСР ҒА Сейсмология институтының директоры

1987-1991 жылдары – ҚазКСР ҰҒА математика және механика институтының зертхана меңгерушісі

1991 жылдан-ҚР ҰҒА механика және машинатану институтының зертхана меңгерушісі.

Ғалымның негізгі еңбектері жер механикасының және адамның өндірістік қызметімен байланысты жер қойнауындағы табиғи және техногендік үдерістер механикасының жаңа бағыттарына арналған. Олар тау-кен тәжірибесінде кеңінен қолданылатын тау жыныстарының сырғу теориясын; әр түрлі мақсаттағы жер асты құрылыстарының беріктігін, деформациясын және сейсмикалық беріктігін есептеу әдістерін қамтиды; тиісті тектоникалық күштерді анықтай отырып, жер қыртысында қатпарланудың математикалық теориялары, сондай-ақ мұнай мен газдың тұздарын қоса алғанда, тұз күмбезді құрылымдардың қалыптасуы; Ғаламдық тектоникалық процестердің қозғаушы механизмдері туралы негізгі нәтижелер; жердің айналуының жалпы теориясы. Бұл теорияның нұсқасы халықаралық ұйымдардың – астрономиялық одақтың, уақыт Бюросының, полюстердің Қозғалыс қызметінің, геодезиялық және геофизикалық одақтың практикалық қызметінде редукциялық есептеулердің стандарты ретінде қабылданды.v

Әдебиеттер тізімі:

1. Ержанов Жакан Сулейменович // Павлодарское Прииртышье: Энциклопедия / Акимат Павлодарской области; ПГУ им. С. Торайгырова. – Алматы, 2003. – С. 249

* * *

1. Соколкин Э. Жакан Ержанов: [Доктор технич.наук, профессор, академик АН КазССР, уроженец нашей области] // Звезда Прииртышья. – 1972. - 23 марта. - С. 4
2. Соколкин Э. Ученый - механик: [о Ж.С. Ержанове, академике, докторе технических наук, директоре института сейсмологии АН КазССР] // Звезда Прииртышья. – 1982. - 11 марта. - С.4
3. Айталиев Ш. Притяжение идей: [об академике Ж. Ержанове] // Казахстанская правда. – 1992. - 8 февраля. - С. 3
4. И дум высокое стремленье: [Академику Ж.С. Ержанову - 75 лет] // Наука Казахстана. – 1997. - 16 - 31 января. - С. 5
5. Патриарх теоретической и прикладной механики [Ж.С. Ержанов] // Наука и высшая школа Казахстана. – 2002. - 14 февраля. - С. 8
6. Ержанов Жакан Сулейменович: Некролог. // Казахстанская правда. – 2003. - 4 марта. - С. 6
7. Гузь А. Академик Е.С. Ержанов - ученый с мировым именем // Звезда Прииртышья. – 2004. - 1 июля. - С. 8
8. Тлеукенов С.К. Международная научная конференция "Первые Ержановские чтения" в Павлодаре // Наука и высшая школа Казахстана. – 2004. - 15 сентября. - С. 6
9. Рахимбекова З. Патриарх механики Земли: [к 90-летию известного ученого Жакана Ержанова] // Казахстанская правда. – 2012. - 10 февраля. - С. 20
10. Баймухаметов А. Ученый с мировым именем: [95 лет со дня рождения академика Жакана Ержанова] // Казахстанская правда. – 2017. - 10 февраля. - С. 19